Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? Deel 1

Uit Bijbelse Boeken en Preken

Johannes 3:1-10

Zo was er een farizeeër, een van de Joodse leiders, met de naam Nikodemus. 2 Hij kwam in de nacht naar Jezus toe. ‘Rabbi,’ zei hij, ‘wij weten dat U een leraar bent die van God gekomen is, want alleen met Gods hulp kan iemand de tekenen verrichten die U verricht.’ 3 Jezus zei: ‘Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.’ 4 ‘Hoe kan iemand geboren worden als hij al oud is?’ vroeg Nikodemus. ‘Hij kan toch niet voor de tweede keer de moederschoot in gaan en weer geboren worden?’ 5 Jezus antwoordde: ‘Werkelijk, Ik verzeker u, niemand kan het koninkrijk van God binnengaan tenzij hij geboren wordt uit water en Geest. 6 Wat geboren is uit een mens is menselijk, en wat geboren is uit de Geest is geestelijk. 7 Wees niet verbaasd dat Ik zei dat jullie opnieuw geboren moeten worden. 8 De wind waait waarheen hij wil; je hoort zijn geluid, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook met iedereen die uit de Geest geboren is.’ 9 ‘Maar hoe kan dat?’ vroeg Nikodemus. 10 ‘Begrijpt u dit niet,’ zei Jezus, ‘terwijl u een leraar van Israël bent?’¹

We zijn begonnen aan een reeks berichten over de nieuwe geboorte. Jezus zei tegen Nikodemus in Johannes 3:3: “Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.” Hij sprak tegen ons allen toen hij dat zei. Nikodemus was geen specifiek geval. U en ik moeten herboren worden anders zullen we het koninkrijk van God niet zien. Dat wil zeggen, we worden niet gered; we zullen geen deel uitmaken van Gods familie en niet naar de hemel gaan maar in de plaats daarvan naar de hel.

Nikodemus was een van de farizeeën, de meest religieuze Joodse leiders. Jezus zei tegen hen in Mattheüs 23:15 en 33: “Wee jullie, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, jullie bereizen zee en land om één enkele proseliet te winnen, en wanneer je hem eenmaal voor je gewonnen hebt, wordt hij dankzij jullie iemand die voor de Gehenna² bestemd is, meer nog dan jullie zelf … Slangen zijn jullie, addergebroed, hoe denken jullie te kunnen ontkomen aan een veroordeling tot de Gehenna?” Dus de reeks die we zijn begonnen, is geen randgebeuren. Het staat centraal. De eeuwigheid staat op het spel als we het hebben over de nieuwe geboorte. “Alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.”

Inhoud 1 De nieuwe geboorte geeft verontrusting 2 1) Vanwege onze hopeloze situatie 3 2) Omdat we zelf niet kunnen zorgen voor de nieuwe geboorte 4 3) Want de absolute vrijheid van God staat tegenover ons 5 Mijn hoop: Bied houvast en red, niet alleen maar verontrusten 6 Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? 7 1) Nieuw leven, geen nieuwe religie 8 2) Het bovennatuurlijke ervaren, niet slechts bevestigen 9 Jezus is het leven 10 Geen leven zonder Jezus 11 Scheid nooit de nieuwe geboorte en het geloof in Jezus

De nieuwe geboorte geeft verontrusting

In het eerste bericht van vorige keer richtten we ons op de redenen voor deze reeks en het soort vragen die we zouden stellen. De vraag van vandaag is: Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? Voordat ik deze vraag probeer te beantwoorden, wil ik een zeer ernstige zorg benoemen over de manier waarop deze berichten zullen worden gehoord. Ik ben me ervan bewust dat deze reeks berichten velen van u zullen verontrusten – net zoals de woorden van Jezus ons keer op keer verontrusten als we ze serieus nemen. Er zijn daarvoor minstens drie redenen:

1) Vanwege onze hopeloze situatie

Jezus’ leer over de nieuwe geboorte confronteert ons met onze hopeloze geestelijk, morele en juridische situatie buiten Gods herstellende genade. Voordat de nieuwe geboorte bij ons plaatsvindt, zijn we geestelijkl dood. Wij zijn moreel egoïstisch en opstandig. En wij zijn juridisch schuldig voor Gods wet en onder zijn toorn. Als Jezus tegen ons zegt dat we opnieuw geboren moeten zijn, vertelt hij ons dat onze huidige situatie hopeloos onverschillig, verdorven en schuldig is. Buiten de grote genade in onze levens, horen we dat niet graag over onszelf. Dus is het verontrustend wanneer Jezus ons zegt dat we opnieuw geboren moeten worden.

2) Omdat we zelf niet kunnen zorgen voor de nieuwe geboorte

Lessen over de nieuwe geboorte zijn verontrustend want ze wijzen op iets wat met ons gedaan wordt, niet iets wat we zelf doen. Johannes 1:13 benadrukt dit. Het verwijst naar de kinderen van God, die “zijn niet op natuurlijke wijze geboren, niet uit lichamelijk verlangen of uit de wil van een man, maar uit God.” Petrus benadrukt hetzelfde: “Geprezen zij de God en Vader van onze Heer Jezus Christus: in zijn grote barmhartigheid heeft Hij ons … opnieuw geboren doen worden” (1 Petrus 1:3). Wij zorgen niet voor de nieuwe geboorte. God zorgt voor de nieuwe geboorte. Elk goed ding dat we doen is een resultaat van de nieuwe geboorte, niet een oorzaak van de nieuwe geboorte. Dat betekent dat de nieuwe geboorte ons uit handen is genomen. Het staat niet onder onze controle. En zo confronteert het ons met onze hulpeloosheid en onze absolute afhankelijkheid van Iemand buiten ons zelf.

Dat zorgt voor verontrusting. Ons wordt verteld dat we het koninkrijk van God niet zullen zien als we niet opnieuw zijn geboren. En ons wordt verteld dat we onszelf niet opnieuw geboren kunnen laten zijn. Dat is verontrustend.

3) Want de absolute vrijheid van God staat tegenover ons

En de derde reden waarom Jezus’ leer over de nieuwe geboorte ons verontrust, is daarom, dat het ons plaatst tegenover de absolute vrijheid van God. Los van God zijn we geestelijk dood in onze egoïsme en opstandigheid. We zijn van nature kinderen des toorns (Efeziërs 2:3). Onze opstandigheid zit zo diep dat we in het evangelie de luister van Christus niet zien noch begeren (2 Korintiërs 4:4). Dus of we opnieuw geboren gaan worden, hangt uiteindelijk en doorslaggevend af van God. Zijn besluit om ons levend te maken, zal geen reactie zijn op wat wij als geestelijke lichamen doen maar wat we doen zal een reactie zijn op zijn daad ons levend te maken. Voor de meeste mensen, in ieder geval in het begin, is dit verontrustend.

Mijn hoop: Bied houvast en red, niet alleen maar verontrusten

Dus bij mijn start van deze reeks ben ik me er bewust van hoe verontrustend deze leer over de nieuwe geboorte zijn kan. En hoe voorzichtig ik wil zijn. Ik wil tere zielen geen onnodige onrust bezorgen. En ik wil geen valse hoop geven aan zij die moraal of religie verward hebben met een geestelijk leven. Alstublieft, bid voor mij. Ik heb tegenwoordig het gevoel dat ik eeuwige zielen oppak. Maar toch weet ik dat ik van mezelf niet de kracht heb om ze leven te geven. Maar God heeft die wel. En ik zit vol hoop dat hij zal doen wat hij zegt in Efeziërs 2:4-5: “Maar omdat God zo barmhartig is en de liefde die Hij voor ons heeft opgevat zo groot, heeft Hij ons, terwijl wij allen dood waren door onze zonden, samen met Christus levend gemaakt.” God houdt van de verrijking van zijn leven-schenkende genade waarbij Christus verheven wordt in de waarheid. Dat is mijn hoop: dat deze reeks niet alleen verontrust maar stabiliteit en redding zal brengen.

Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte?

Laten we ons nu richten op de vraag: Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? Ik zal proberen het antwoord in drie statements samen te vatten. Vandaag krijgen we te maken met de eerste twee, en (zo de Heer het wil) volgende week met de derde. 1) Wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte is niet dat je een nieuwe religie krijgt maar een nieuw leven. 2) Wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte is niet slechts een bevestiging van het bovennatuurlijke in Jezus maar ervaring van het bovennatuurlijke in uzelf. 3) Wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte is niet de verbetering van uw oude menselijke natuur maar de creatie van een nieuwe menselijke natuur – een natuur die u echt bent, die vergeven en gezuiverd is; en een natuur die echt nieuw is en gevormd wordt door de indaling van de Geest van God. Laten we deze stuk voor stuk behandelen.

1) Nieuw leven, geen nieuwe religie

Wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte is niet dat je een nieuwe religie krijgt maar een nieuw leven. Lees met mij de eerste drie verzen van Johannes 3: “Zo was er een farizeeër, een van de Joodse leiders, met de naam Nikodemus. Hij kwam in de nacht naar Jezus toe. ‘Rabbi,’ zei hij, ‘wij weten dat U een leraar bent die van God gekomen is, want alleen met Gods hulp kan iemand de tekenen verrichten die U verricht.’ Jezus zei: ‘Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.’”

Johannes zorgt ervoor dat we er doordrongen van zijn dat Nikodemus een farizeeër en een Joodse leider is. De farizeeën waren de strengste religieuzen onder de Joodse groepen. Tegen deze zegt Jezus (in vers 3): “Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.” En nog persoonlijker in vers 7: “Jullie moeten opnieuw geboren worden.” Dus één van Johannes’ stellingen is: Nikodemus’ hele religie, al zijn geweldige farizeïsche studie, discipline en handhaving, kan niet de noodzaak van een nieuwe geboorte vervangen. In feite kan het de noodzaak van een nieuwe geboorte nog duidelijker maken.

Wat Nikodemus nodig heeft, en wat u en ik nodig hebben, is niet religie maar leven. Het punt van de verwijzing naar de nieuwe geboorte is dat een geboorte nieuw leven op aarde brengt. Natuurlijk, in zekere zin leeft Nikodemus. Hij ademt, denkt, voelt, handelt. Hij is mens, geschapen naar Gods evenbeeld. Maar uiteraard vindt Jezus dat hij dood is. Er is geen geestelijk leven in Nikodemus. Geestelijk is hij nog niet geboren. Hij heeft leven nodig, niet nog meer religieuze activiteiten of meer religieuze ijver. Daar heeft hij plenty van.

Weet u nog wat Jezus zei in Lucas 9:60 tegen een man die het volgen van Jezus wou uitstellen zodat hij zijn vader kon begraven? Jezus zei: “Laat de doden hun doden begraven.” Dat betekent dat er lichamelijk dode mensen zijn, die begraven moeten worden. En er zijn geestelijk dode mensen die hen kunnen begraven. Met andere woorden, Jezus dacht in termen van mensen die rondlopen met zeer zichtbare levens maar toch dood zijn. In zijn gelijkenis van de verloren zoon, zegt de Vader: “Want deze zoon van mij was dood en is weer tot leven gekomen.” (Lucas 15:24).

Nikodemus had geen religie nodig; hij had leven nodig – geestelijk leven. Wat er bij de nieuwe geboorte gebeurt, is dat er leven ontstaat, dat er nog niet eerder was. Nieuw leven ontstaat bij een nieuwe geboorte. Dit is geen religieuze activiteit, discipline of beslissing. Dit is het ontstaan van leven. Dat is de eerste manier van beschrijven wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte.

2) Het bovennatuurlijke ervaren, niet slechts bevestigen

Wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte is niet slechts een bevestiging van het bovennatuurlijke in Jezus maar ervaring van het bovennatuurlijke in uzelf. In vers 2 zegt Nikodemus: “Rabbi, wij weten dat U een leraar bent die van God gekomen is, want alleen met Gods hulp kan iemand de tekenen verrichten die U verricht.” Anders gezegd, Nikodemus ziet in Jezus een onvervalste goddelijke activiteit. Hij erkent dat Jezus van God afkomstig is. Jezus voert de werken van God uit. Daarop reageert Jezus niet met de woorden: “Ik wou dat iedereen in Palestina de waarheid over mij kon zien, zoals jij die ziet.” In de plaats daarvan zegt hij: “Alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.”

Tekenen en wonderen zien, en er onder de indruk van zijn, en de voortbrenger van het wonder lof geven dat hij van God is, redt niemand. Dit is een van de grote gevaren van tekenen en wonderen: je hebt geen nieuw hart nodig om ervan onder de indruk te zijn. De oude, gevallen menselijke natuur is alles wat nodig is om verbijsterd te zijn van tekenen en wonderen. En de oude, gevallen menselijke natuur wil graag zeggen dat degene die wonderen tot stand brengt goddelijk is. De duivel in eigen persoon weet dat Jezus de zoon van God is en wonderen verricht (Markus 1:24). Nee, Nikodemus, mij zien als door God gezonden verrichter van wonderen, is niet de sleutel naar het koninkrijk van God. “Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.”

Met andere woorden, zaak is het om niet alleen maar het bovennatuurlijke in Jezus te bevestigen maar het bovennatuurlijke in uzelf te ervaren. De nieuwe geboorte is bovennatuurlijk, niet van nature. Het kan niet gerekend worden tot de dingen die al gevonden zijn in deze wereld. Vers 6 benadrukt de bovennatuurlijke natuur van de nieuwe geboorte: “Wat geboren is uit een mens is menselijk, en wat geboren is uit de Geest is geestelijk.” Mens is wat we van nature zijn. De Geest van God is de bovennatuurlijke Persoon die zorgt voor de nieuwe geboorte. Jezus zegt dit nogmaals in vers 8: “De wind waait waarheen hij wil; je hoort zijn geluid, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook met iedereen die uit de Geest geboren is.” De Geest maakt geen onderdeel uit van deze natuurlijke wereld. Hij staat boven de natuur. Hij is bovennatuurlijk. Inderdaad, hij is God. Hij is de directe veroorzaker van de nieuwe geboorte.

Dus Nikodemus, zegt Jezus, wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte is niet slechts bevestigen van het bovennatuurlijke in Mij maar het ervaren van het bovennatuurlijk in uzelf. U moet herboren worden. En niet op een metaforische, natuurlijk wijze maar op een bovennatuurlijke wijze. God de Heilige Geest moet op u neerdalen en nieuw leven doen ontstaan.

We zullen de volgende keer kijken naar de woorden in vers 5: “Werkelijk, Ik verzeker u, niemand kan het koninkrijk van God binnengaan tenzij hij geboren wordt uit water en Geest.” Waarnaar verwijzen hier water en Geest? En hoe helpt dat ons om te begrijpen wat er tijdens de nieuwe geboorte gebeurt?

Jezus is het leven

Maar vandaag wil ik afsluiten door een belangrijk verband te leggen tussen opnieuw geboren zijn via de Geest en het hebben van eeuwig leven via het geloof in Jezus. Wat we tot nu toe hebben gezien, is dat wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte, een bovennatuurlijke handeling van de Heilige Geest is, die geestelijk leven doet ontstaan waar het niet bestond. Jezus zegt dat nog eens in 6:63: “Het aardse bestaan leidt tot niets, het is de Geest die levend maakt.”

Maar het evangelie naar Johannes maakt ook nog iets anders duidelijk: Jezus is het leven dat de Heilige Geest brengt. Of we kunnen zeggen: Het geestelijk leven dat hij geeft, geeft hij alleen in verband met Jezus. In de eenwording met Jezus ervaren we bovennatuurlijk, geestelijk leven. Jezus zei in Johannes 14:6: “Ik ben de weg, de waarheid en het leven. Niemand kan bij de Vader komen dan door Mij.” In Johannes 6:35 zei hij: “Ik ben het brood dat leven geeft.” En in 20:31 zegt Johannes: “Maar deze zijn opgeschreven opdat u gelooft dat Jezus de messias is, de Zoon van God, en op dat u door te geloven leven ontvangt door zijn naam.”

Geen leven zonder Jezus

Er is dus geen geestelijk leven – geen eeuwig leven – zonder een relatie met Jezus en het geloof in Jezus. We zullen veel meer te vertellen hebben over de relatie tussen de nieuwe geboorte en het geloof in Jezus. Maar laten we het eerst hier op houden: In de nieuwe geboorte verenigt de Heilige Geest ons met Christus in een levende eenheid. Christus is leven. Christus is de wijnstok waardoor het leven stroomt. Wij zijn de ranken (Johannes 15 en verder). Wat er bij de nieuwe geboorte gebeurt is de bovennatuurlijke schepping van nieuw geestelijk leven, en dat is geschapen door de eenwording met Jezus Christus. De Heilige Geest brengt ons in een vitale relatie met Christus die de weg, de waarheid en het leven is. Dat is de objectieve waarheid van wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte.

En vanaf onze kant – de manier waarop wij het ervaren – is het zo dat het geloof in Jezus ontwaakt in onze harten. Geestelijk leven en geloof in Jezus ontstaan gezamenlijk. Het nieuwe leven maakt het geloof mogelijk, en aangezien geestelijk leven altijd geloof doet ontwaken en zichzelf in geloof uitdrukt, bestaat er geen leven zonder geloof in Jezus. Daarom moeten we nooit de nieuwe geboorte scheiden van het geloof in Jezus. Vanaf Gods kant gezien zijn we verenigd met Christus door de nieuwe geboorte. Dat is wat de Heilige Geest doet. Vanaf onze kant gezien ervaren we deze eenwording door het geloof in Jezus.

Scheid nooit de nieuwe geboorte en het geloof in Jezus

Luister eens hoe Johannes ze samenbrengt in 1 Johannes 5:4: “Want ieder die uit God geboren is, overwint de wereld. En de overwinning op de wereld hebben wij behaald met ons geloof.” Uit God geboren – de sleutel tot overwinning. Geloof – de sleutel tot overwinning. Want het geloof is de manier waarop we ervaren dat we uit God geboren zijn.

Of luister naar hoe Johannes het zegt in 1 Johannes 5:11-12: “Dit getuigenis luidt: God heeft ons eeuwig leven geschonken en dat leven is in zijn Zoon. Wie de Zoon heeft, heeft het leven. Wie de Zoon van God niet heeft, heeft het leven niet.” Dus als Jezus zegt: “Het aardse bestaan leidt tot niets, het is de Geest die levend maakt” (Johannes 6:63), en als hij zegt: “Je moet in de Geest zijn geboren” om leven te hebben, bedoelt hij: In de nieuwe geboorte geeft de Heilige Geest ons op bovennatuurlijke wijze nieuw geestelijk leven door ons te verbinden met Jezus Christus via het geloof. Want Jezus is het leven.

Dus haal deze twee uitspraken van Jezus in Johannes 3 niet uit elkaar: “Alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien” (vers 3) en “Wie in de Zoon gelooft heeft eeuwig leven” (vers 36).

---

Noot van de vertaler

¹ Bijbelteksten zijn geciteerd uit de Nieuwe Bijbelvertaling van 2021 (NBV21)
² Synoniem voor “hel”