Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? Deel 2

Uit Bijbelse Boeken en Preken

Johannes 3:1-10

Zo was er een farizeeër, een van de Joodse leiders, met de naam Nikodemus. 2 Hij kwam in de nacht naar Jezus toe. ‘Rabbi,’ zei hij, ‘wij weten dat U een leraar bent die van God gekomen is, want alleen met Gods hulp kan iemand de tekenen verrichten die U verricht.’ 3 Jezus zei: ‘Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.’ 4 ‘Hoe kan iemand geboren worden als hij al oud is?’ vroeg Nikodemus. ‘Hij kan toch niet voor de tweede keer de moederschoot in gaan en weer geboren worden?’ 5 Jezus antwoordde: ‘Werkelijk, Ik verzeker u, niemand kan het koninkrijk van God binnengaan tenzij hij geboren wordt uit water en Geest. 6 Wat geboren is uit een mens is menselijk, en wat geboren is uit de Geest is geestelijk. 7 Wees niet verbaasd dat Ik zei dat jullie opnieuw geboren moeten worden. 8 De wind waait waarheen hij wil; je hoort zijn geluid, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook met iedereen die uit de Geest geboren is.’ 9 ‘Maar hoe kan dat?’ vroeg Nikodemus. 10 ‘Begrijpt u dit niet,’ zei Jezus, ‘terwijl u een leraar van Israël bent?’¹

Vandaag voltooien we het bericht van vorige week over wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte. Jezus zei tegen Nikodemus in Johannes 3:7: “Wees niet verbaasd dat Ik zei dat jullie opnieuw geboren moeten worden.” En in vers 3 vertelt hij Nikodemus – en ons – dat ons eeuwig leven ervan afhangt of we opnieuw worden geboren: “Werkelijk, Ik verzeker u, alleen wie opnieuw wordt geboren, kan het koninkrijk van God zien.” We hebben het hier dus niet over iets in de marge, iets dat optioneel of cosmetisch is in het christenleven. De nieuwe geboorte is niet als make-up die door begrafenisondernemers wordt gebruikt om te proberen lijken er als levend uit te laten zien. De nieuwe geboorte is de schepping van geestelijk leven, niet de imitatie van leven.

Vorige keer begonnen we de beantwoording van de vraag Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? met twee stellingen: 1) Wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte is niet dat je een nieuwe religie krijgt maar een nieuw leven. 2) Wat er gebeurt tijdens de nieuwe geboorte is niet slechts een bevestiging van het bovennatuurlijke in Jezus maar ervaring van het bovennatuurlijke in uzelf.

Inhoud 1 Nieuw leven door de Heilige Geest 2 Door de Geest, in Jezus 3 Verenigd met Jezus door het geloof 4 Nieuwe geboorte: Een nieuwe schepping, geen verbetering van de oude 5 Waarom in Johannes 3 “water” geen verwijzing is naar de doop 5.1 1) De doop wordt niet genoemd in de rest van het hoofdstuk 5.2 2) De doop past niet bij de analogie met de wind 5.3 3) De doop past niet bij Jezus’ berisping van Nikodemus 5.4 4) Water en geest zijn verbonden in beloften van het nieuwe verbond 6 Water en geest in Ezechiël 36 7 De noodzaak om nieuw te zijn 8 Ontvang hem als uw Schat

Nieuw leven door de Heilige Geest

Nikodemus was een Farizeeër en had heel veel religie. Maar hij had geen geestelijk leven. En hij zag het bovennatuurlijk werk van God in Jezus maar ervoer het bovennatuurlijk werk van God niet in hemzelf. Dus onze twee punten van de vorige keer samenvoegend, wat Nikodemus nodig had, zei Jezus, was nieuw geestelijk leven dat op bovennatuurlijke wijze wordt overgebracht door de Heilige Geest. Wat het nieuwe leven geestelijk maakt en wat het bovennatuurlijk maakt, is dat het een daad van God de Geest is. Het is iets dat staat boven het natuurlijk leven van onze lichamelijke harten en hersenen.

In vers 6 zegt Jezus: “Wat geboren is uit een mens is menselijk, en wat geboren is uit de Geest is geestelijk.” De mens heeft een soort leven. Elk menselijk wezen is levend vlees. Maar niet elk menselijk wezen is een levende geest. Om een levende geest te worden, of om het geestelijk leven te hebben, zo zegt Jezus, moeten we “geboren zijn uit de Geest.” Het menselijk lijf zorgt voor een soort leven. De Geest zorgt voor een ander soort leven. Als we deze tweede soort niet hebben, zullen we het koninkrijk van God niet zien.

Door de Geest, in Jezus

Toen we de vorige keer afsloten, merkten we twee zeer belangrijke dingen op: de relatie tussen de nieuwe geboorte en Jezus, en de relatie tussen de nieuwe geboorte en het geloof. Jezus zei: “Ik ben de weg, de waarheid en het leven” (Johannes 14:6). De apostel Johannes zei: “God heeft ons eeuwig leven geschonken en dat leven is in zijn Zoon. Wie de Zoon heeft, heeft het leven. Wie de Zoon van God niet heeft, heeft het leven niet” (1 Johannes 5:11-12). Dus enerzijds, het nieuwe leven dat we nodig hebben, is “in zijn Zoon” – Jezus is dat leven. Als u hem heeft, heeft u nieuw geestelijk, eeuwig leven. En anderzijds, in Johannes 6:63, zegt Jezus: “Het is de Geest die levend maakt.” En tenzij u uit de Geest geboren bent, kunt u het koninkrijk van God niet binnengaan (Johannes 3:5).

Dus wij hebben leven door verbonden te zijn met de Zoon van God die ons leven is, en we hebben dat leven dankzij het werk van de Geest. We concludeerden daarom dat het werk van de Geest tijdens de regeneratie bestaat uit het aan ons overbrengen van nieuw leven door ons te verenigen met Christus. Zoals Johannes Calvijn het zegt: “De Heilige Geest is de band waardoor Christus ons krachtdadig aan zich verbindt” (Institutie, III, 1, 1).

Verenigd met Jezus door het geloof

En toen legden we op die manier de relatie met het geloof. Johannes 20:31 luidt: “Maar deze zijn opgeschreven opdat u gelooft dat Jezus de messias is, de Zoon van God, en opdat u door te geloven leven ontvangt door zijn naam.” En in 1 Johannes 5:4 staat: “Want ieder die uit God geboren is, overwint de wereld. En de overwinning op de wereld hebben wij behaald met ons geloof.” Uit God geboren – de sleutel tot overwinning. Geloof – de sleutel tot overwinning. Want het geloof is de manier waarop we ervaren uit God geboren te zijn. Dus we vatten vorige week het hele bericht als volgt samen: In de nieuwe geboorte geeft de Heilige Geest ons op bovennatuurlijke wijze nieuw geestelijk leven door ons te verbinden met Jezus Christus via het geloof.

Nieuwe geboorte: Een nieuwe schepping, geen verbetering van de oude

Dat brengt ons nu bij de derde manier om te beschrijven wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte. Wat er gebeurt bij de nieuwe geboorte is geen verbetering van uw oude menselijke natuur maar de schepping van een nieuwe menselijke natuur – een natuur die u echt bent, die vergeven en gezuiverd is; en een natuur die echt nieuw is en in u gevormd wordt door de indaling van de Geest van God.

Ik neem u mee op een korte versie van de reis die ik ondernam om te komen tot deze conclusie. In Johannes 3:5 zegt Jezus tegen Nikodemus: “Werkelijk, Ik verzeker u, niemand kan het koninkrijk van God binnengaan tenzij hij geboren wordt uit water en Geest.” Wat bedoelt Jezus met deze twee woorden: “uit water en Geest”? Sommige kerkgemeenschappen geloven dat dit een verwijzing is naar de doop met water als de manier waarop de Geest ons verenigt met Christus. Voorbeeld, een website legt dit als volgt uit:

De Heilige Doop is de basis van het hele christenleven, de poort naar het leven in de Geest en de deur die toegang geeft tot de andere sacramenten. Via de Doop zijn we bevrijd van zonde en herboren als zonen van God; we worden leden van Christus, zijn verenigd met de Kerk en worden tot participanten in haar missie gemaakt: “De Doop is het sacrament van de wedergeboorte door het water in het woord.”

Miljoenen mensen is geleerd dat hun doop ervoor zorgde dat ze werden herboren. Als dat niet waar is, is dat een grote en wereldwijde tragedie. En ik geloof niet dat het waar is. Dus wat bedoelt Jezus dan?

Waarom in Johannes 3 “water” geen verwijzing is naar de doop

Hier volgen verschillende redenen waarom ik denk dat de verwijzing naar water hier geen verwijzing is naar de christelijke doop. Daarna zullen we zien waar de situatie heenleidt.

1) De doop wordt niet genoemd in de rest van het hoofdstuk

Ten eerste, als dit een verwijzing is naar de christelijke doop en het zo belangrijk is voor de nieuwe geboorte zoals sommigen beweren, lijkt het vreemd dat het buiten de boot valt van wat Jezus zegt in dit hoofdstuk als hij ons vertelt hoe het eeuwig leven te bereiken. Vers 15: “Opdat iedereen die gelooft, in Hem eeuwig leven heeft.” Vers 16: “Opdat iedereen die in Hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft.” Vers 18: “Over wie in Hem gelooft wordt geen oordeel uitgesproken.” Het zou raar lijken als de doop zo van belang zou zijn en het toch niet samen met het geloof zou worden genoemd.

2) De doop past niet bij de analogie met de wind

Ten tweede, de analogie met de wind in vers 8 zou vreemd lijken als herboren worden zo sterk verbonden zou zijn met de doop in water. Jezus zegt: “De wind waait waarheen hij wil; je hoort zijn geluid, maar je weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heen gaat. Zo is het ook met iedereen die uit de Geest geboren is.” Dit lijkt te zeggen dat God vrij is als de wind om voor de hergeboorte te zorgen. Maar wanneer het elke keer gebeurt als een baby wordt besprenkeld, lijkt dat niet waar te zijn. In dat geval zou de wind zeer ingeperkt zijn door het sacrament.

3) De doop past niet bij Jezus’ berisping van Nikodemus

Ten derde, als Jezus verwijst naar de christelijke doop, lijkt het vreemd dat hij zou zeggen tegen Nikodemus, de farizeeër in vers 10: “Begrijpt u dit niet terwijl u een leraar van Israël bent?” Dat lijkt logisch als Jezus verwijst naar iets wat in het Oude Testament wordt bijgebracht. Maar als hij verwijst naar de doop die later komt en betekenis krijgt vanuit het leven en de dood van Jezus, lijkt het niet logisch om Nikodemus te berispen dat een leraar in Israël niet begrijpt wat hij zegt.

4) Water en geest zijn verbonden in beloften van het nieuwe verbond

Ten slotte, dezelfde stelling in vers 10 brengt ons terug naar het Oude Testament voor wat achtergrond, en wat we vinden is dat water en geest nauw met elkaar zijn verbonden in de beloften van het nieuwe verbond met name in Ezechiël 36. Laten we daar samen naar kijken. Deze tekst vormt de basis voor de rest van dit bericht.

Water en geest in Ezechiël 36

Ezechiël profeteert wat God voor zijn volk zal doen als hij ze terugbrengt uit de ballingschap in Babylonië. De gevolgen zijn veel groter dan alleen maar voor het volk van Israël omdat Jezus beweert het nieuwe verbond te sluiten met zijn bloed voor allen die hem vertrouwen (Lucas 22:20). En dit is één versie van de beloften van het nieuwe verbond zoals die in Jeremia 31:31 en verder. Laten we het samen lezen. Ezechiël 36:24-28:

Ik leid jullie bij de volken weg, Ik breng jullie uit die landen bijeen en laat je naar je eigen land gaan. Ik zal zuiver water over jullie uitgieten om jullie te reinigen van alles wat onrein is, van al jullie afgoden. Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven, Ik zal je versteende hart uit je lichaam halen en je er een levend hart voor in de plaats geven. Ik zal jullie mijn geest geven en ervoor zorgen dat jullie je aan mijn bepalingen houden en mijn regels naleven. Jullie zullen in het land wonen dat Ik aan je voorouders gegeven heb, jullie zullen mijn volk zijn en Ik zal jullie God zijn.

Ik denk dat dit het tekstdeel is dat de aanleiding vormt voor Jezus’ woorden: “Niemand kan het koninkrijk van God binnengaan tenzij hij geboren wordt uit water en Geest.” Tegen wie zegt hij: “Jullie zullen mijn volk zijn en Ik zal jullie God zijn” (vers 28)? Vers 25: Tegen zij tot wie hij zegt: “Ik zal zuiver water over jullie uitgieten om jullie te reinigen van alles wat onrein is.” En vers 26: Tegen zij tot wie hij zegt: “Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven.” Met andere woorden, zij die het koninkrijk in zullen gaan, hebben nieuwheid dat bestaat uit een reiniging van het oude en schepping van het nieuwe.

Dus ik concludeer dat “water en Geest” verwijzen naar de twee aspecten van onze nieuwheid als we herboren worden. En de reden waarom beide van belang zijn is: Als we zeggen dat een nieuwe geest, of een nieuw hart, ons gegeven is, bedoelen we niet dat we ophouden het menselijk wezen te zijn – het moreel verantwoordelijke zelf – dat we altijd al zijn geweest. Ik was het individueel menselijk wezen John Piper voordat ik herboren werd, en ik ben het individueel menselijk wezen John Piper nadat ik herboren werd. Er is een voortzetting. Daarom moet de zuivering er zijn. Als het oude menselijk wezen, John Piper, compleet zou zijn weggevaagd, zou het hele begrip van vergeving en reiniging niet van belang zijn. Er zou niets van het verleden over zijn om te vergeven of te zuiveren.

We weten dat de Bijbel ons vertelt dat ons oud bestaan gekruisigd is (Romeinen 6:6) en we met Christus gestorven zijn (Colossenzen 3:3), we onszelf moeten zien als “dood voor de zonde” (Romeinen 6:11) en “de oude mens” moeten afleggen (Efeziërs 4:22). Maar niets van dat alles betekent dat het gedurende het leven niet om hetzelfde menselijk wezen gaat. Het betekent dat er een oude natuur was, een oud karakter, of principe, of neiging, waar we vanaf moeten.

Dus de manier om over uw nieuwe hart, nieuwe geest, nieuwe natuur te denken is dat u dat nog steeds bent en dus vergeven en gereinigd moet worden – dat is het punt van de verwijzing naar water. Mijn schuld moet weggewassen worden. Reiniging met water is een illustratie daarvan. Jeremia 33:8 stelt het als volgt: “Ik zal het volk reinigen van alle wandaden waarmee het tegen Mij gezondigd heeft. Ik zal het alle wandaden vergeven waarmee het willens en wetens tegen Mij gezondigd heeft.” Dus de persoon die we zijn – die blijft voortbestaan – moet worden vergeven en de schuld moet worden weggewassen.

De noodzaak om nieuw te zijn

Maar vergeving en reiniging is niet genoeg. Ik moet nieuw zijn. Ik moet getransformeerd zijn. Ik heb leven nodig. Ik heb een nieuwe manier van zien, denken en waarderen nodig. Om deze reden spreekt Ezechiël van een nieuw hart en een nieuwe geest in de verzen 26 en 27: “Ik zal jullie een nieuw hart en een nieuwe geest geven, Ik zal je versteende hart uit je lichaam halen en je er een levend hart voor in de plaats geven. Ik zal jullie mijn geest geven en ervoor zorgen dat jullie je aan mijn bepalingen houden en mijn regels naleven.”

Deze verzen vat ik als volgt op: ongetwijfeld, met het hart van steen wordt bedoeld het dode hart dat ongevoelig en onverschillig was voor de geestelijke werkelijkheid. Het hart dat u had vóór de nieuwe geboorte, kon voelen. Het kon met passie en verlangen reageren op veel dingen. Maar het was een steen voor de geestelijke werkelijkheid, de pracht van Jezus Christus, de glorie van God en het pad naar heiligheid. Dat is wat moet veranderen opdat we het koninkrijk van God zien. Dus bij de nieuwe geboorte, neemt God het versteend hart eruit en plaatst hij er een levend hart in. Het woord levend betekent niet “slechts menselijk” zoals het dat wel doet in Johannes 3:6. Het betekent mild, vitaal, gevoelig, empathisch in plaats van een levenloze steen te zijn. In de nieuwe geboorte, wordt onze dood, onze versteende verveling met Christus, vervangen door een hart dat de waarde van Jezus aanvoelt (geestelijke gewaarwording).

Als Ezechiël in de verzen 26 en 27 zegt: “Ik zal jullie een … nieuwe geest geven … Ik zal jullie mijn geest geven en ervoor zorgen dat jullie je aan mijn bepalingen houden en mijn regels naleven,” denk ik dat hij bedoelt dat bij de nieuwe geboorte God een levend, bovennatuurlijk, geestelijk leven in ons hart brengt, en dat nieuw leven – die nieuwe geest – het werk is van de Heilige Geest zelf, die vorm en karakter geeft aan ons nieuw hart.

Het plaatje dat ik in gedachten heb is dat dit nieuw, warm, tastbaar, gevoelig, levend hart als een zachte klomp klei is, en dat de Heilige Geest zichzelf erin drukt en er geestelijke, morele vorm aan geeft overeenkomstig zijn eigen vorm. Door in ons zichzelf te zijn, nemen ons hart en geest zijn karakter over – zijn ziel (zoals in Efeziërs 4:23).

Ontvang hem als uw Schat

Laten we nu een stap terug doen en de laatste twee weken samenvatten. Wat gebeurt er bij de nieuwe geboorte? In de nieuwe geboorte geeft de Heilige Geest ons op bovennatuurlijke wijze nieuw geestelijk leven door ons te verbinden met Jezus Christus via het geloof. Of, om het anders te formuleren, de Geest verenigt ons met Christus waar er reiniging is van onze zonden, en hij vervangt ons hard, onverschillig hart met een zacht hart dat Jezus schat boven alle andere dingen en dat door de aanwezigheid van de Geest hervormd wordt in het soort hart dat ervan houdt om de wil van God te volgen (Ezechiël 36:27).

Aangezien de wijze waarop u dit alles ervaart via het geloof verloopt, nodig ik u nu uit, in de naam van Jezus en bij de kracht van zijn Geest, om hem te ontvangen als de zonden-vergevende, hervormende Schat van uw leven.

---

Noot van de vertaler

¹ Bijbelteksten zijn geciteerd uit de Nieuwe Bijbelvertaling van 2021 (NBV21)